KUTLUHAN BOZKURT
Uluslararası Hukuk ve Aarhus Konvansiyonu Bağlamında Yenilenebilir Enerji ve Çevrenin Korunması
Abstract
Küresel ısınma ve iklim değişikliğinin etkileri son birkaç on yıldır dünya üzerinde hissedilir derecede artmıştır. İklim değişikliği sorunsalı ile mücadele etme noktasında alternatif enerji kaynaklarına yönelimin arttırılması, enerji üretiminde temiz ve doğa dostu enerji kaynaklarının kullanımın yaygınlaştırılması önemli bir hedef olarak ortaya çıkmaktadır. Gezegenin ve onun çevresinin (doğal olarak habitatı ve ekosisteminin) korunmasında mutlak surette hem ulusal hem de uluslararası hukuk düzenlemelerine ihtiyaç duyulduğu açıktır. Gezegenin pek çok bölgesini etkileyen küresel ısınma ve iklim değişikliği ile mücadelede evrensel, özellikle sınıraşan uluslararası ve uluslarüstü düzenlemelerin gerekli olduğu da anlaşılmaktadır.
Yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelim ve bu yönelimin yaygınlaştırılmasında uluslararası hukuk regülasyonları devletlerin farklı uygulamalarını uyumlulaştırma ve ortak konsensuslar yaratma noktasında önemli roller üstlenebilir. Bununla beraber uluslararası hukukun niteliği ve yaptırım sorunu (merkezi bir otoritenin bulunmaması) nedeniyle bazı sorunların da yaşanması kuvvetle muhtemeldir. Bu sorunun aşılmasında sınıraşan düzenlemelerin ve yargı kararlarının rolleri olumlu yönde dikkate alınabilir.
Aarhus Konvansiyonu uluslararası hukukta çevrenin korunması noktasında önemli ilkeleri içermektedir. Anılan konvansiyonda son derece önemli ilkeler kabul edilmiştir. Bu ilkeler içinde halkın ve toplumun çevre ile ilgili konularda bilgiye erişimi, çevre ile ilgili alınan ve alınacak kararlara katılımı ve en nihayetinde yargısal denetim (çevresel adalet) yer almaktadır. Türkiye henüz bu konvansiyona taraf değildir. Buna rağmen AİHM bazı kararlarında bu konvansiyon atıf yaparak ve adeta sınıraşan bir düzenleme sayarak Türkiye açısından hak ihlallerine karar vermiştir.
Karbon enerjisinden yenilenebilir ve yeşil enerjiye geçiş için Aarhus Konvansiyonu’nca belirlenen bilgiye erişim, katılım ve çevresel adalet ilkelerini önemli parametreler olarak görülmelidir. Bu nedenle gezegenin ve ekosistemin korunması, karbon ekonomisi ve enerjisinden yeşil ve doğa dostu (temiz) enerjiye geçiş sürecinde toplum ve kamuoyunun bilgilendirilmesi, karar alma süreçlerine halkın katılımı ve çevresel adalet için ulusal hukukların Aarhus Konvansiyonu’na uyarlanması önemli hedef olacaktır.
Yakın zamanda ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattıkları ve tamamen uluslararası hukukun ihlali anlamına gelen saldırı ve silahlı çatışmaların yaratmış olduğu enerji krizi de devletlerin yenilenebilir enerjiye geçiş sürecinde pozitif ivmelenme yapabileceği, bu süreçte Aarhus Konvansiyonu ilkelerinin mutlak surette işletilmesi uluslararası hukukun düzensizlik eğilimini engelleme (giderme) noktasında negatif entropi oluşturma potansiyeli de göz ardı edilmemelidir. Hürmüz Boğazının kullanımın tehlikeli ve riskli hale gelmesi, petrol fiyatlarının aşırı yükselmesi devletlerin temiz ve sürdürülebilir enerjiye yönelimini pozitif yönde etkileme olasılığını ortaya çıkarmaktadır.
Biyografi
1990 yılında İstanbul’daki Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun oldu. Şubat 2000 ile Haziran 2004 tarihleri arasında Avusturya’nın Viyana Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde AB hukuku ve uluslararası hukuk alanlarında doktora çalışmalarını tamamladı. Bu süre zarfında, Almanya’nın Münih Ludwig Maximilians Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde Avrupa ve Uluslararası Ekonomi Hukuku alanında yüksek lisans derecesi (LL. M. Eur.) aldı. Doktora eğitimi sırasında, Viyana Yüksek Mahkemesi’nin çeşitli bölge mahkemelerinde ön adliye stajını yaptı. Daha sonra, Belçika’nın Brugge kentindeki UNU-CRIS’te doktora sonrası araştırmalarını tamamladı. Doçentlik sonrası yine UNU- CRIS’de misafir akademisyen-araştırmacı olarak görev yapmıştır. Çalışma alanları arasında küresel ısınma ve iklim değişikliği, ekokırım, enerji hukuku, AB, AB ve uluslararası hukuk, uluslararası örgütler hukuku, uluslararası insan hakları hukuku ve göç hukuku bulunmaktadır. Uluslararası ve ulusal seviyede kitap bölümleri, kitaplar ve makaleler yayınlamış olup, bu yayınlar Almanya, Avusturya, Türkiye, Slovenya, Polonya, Ukrayna, Yunanistan ve Arnavutluk gibi farklı ülkelerde yayınlanmıştır.